အာဖဂန်နစ္စတန်မြေပေါ်တွင် နှစ်ပေါင်း ၂၀ ကြာ တပ်စွဲခဲ့ပြီးနောက် အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များ ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းထွက်ခွာသွားချိန်၌ အာဖဂန် လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ ယိမ်းခါလှုပ်ရှားကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ စစ်ရေးအင်အား အပါအဝင် ငွေကြေးအားဖြင့်လည်း  ဒေါ်လာဘီလီယံများစွာ သုံးစွဲ၍ ကျားကန်လာခဲ့သည့်တိုင်အောင် အနောက်နိုင်ငံများက ဖြစ်စေလိုခဲ့ သည့် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ်သို့ ခိုင်ခိုင်မာမာ  ရောက်မလာ ခဲ့သော အာဖဂနစ္စတန်မှာ   ရုပ်သိမ်းသွားသူတို့၏     လေယာဉ်များ မြေမှမကြွမီမှာပင် ဘာသာရေးအခြေခံ ရှေးရိုးစွဲဝါဒီတို့က ပြန်လည် လွှမ်းမိုးသွားခဲ့ပြီဖြစ်သည်။

မိမိတို့နိုင်ငံတွင် အသက် (၁၈) နှစ်ပြည့်ပြီး နိုင်ငံသားမှတ်ပုံတင် မရရှိ သေးသည့် နိုင်ငံသားဦးရေ  လေးသန်းခန့်ရှိနေသည်။ နိုင်ငံတော်စီမံ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က  အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၁/၂၀၂၁) တွင် အမှာစကား ပြောကြားရာ၌  ‘‘တိုင်းရင်းသားတိုင်း၊ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ရှိသူတိုင်း မှတ်ပုံတင်ရရှိရေးကို   မှန်မှန်ကန်ကန် ဆောင်ရွက်ပေးရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ နိုင်ငံသားတိုင်း  မှတ်ပုံတင်နှင့် သန်းခေါင်စာရင်းများရရှိအောင်  ဆောင်ရွက်ပေးရန်  လိုအပ်ပြီး ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ    နိုင်ငံသားတိုင်းမှတ်ပုံတင်ရရှိရေး ဆောင်ရွက် ပေးရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊

စိုးရိမ်စိတ်ဖြင့်  ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ကြသူများအား  ဥပဒေဘောင် အတွင်း ပြန်လည်ဝင်ရောက်ရေး ဖိတ်ခေါ်လျက်ရှိသည်။ တိမ်းရှောင်နေ ကြသူများအနေဖြင့် ကိုယ်တိုင်ဖြစ်စေ၊  မိဘဆွေမျိုးသားချင်းများ မှတစ်ဆင့်ဖြစ်စေ   ဆက်သွယ်နိုင်ရန်အတွက်  တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အသီးသီးတို့တွင်ရှိသည့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များထံ ဆက်သွယ်ရမည့် ဖုန်းနံပါတ်များကို ထုတ်ပြန်ကြေညာထားခဲ့ရာ ယုံယုံကြည်ကြည်ဖြင့် ဆက်သွယ်လာကြသည်ကိုလည်း  တွေ့ရသည်။ ဆက်သွယ်လာသူ များနှင့် ပတ်သက်သည့် မှုခင်းများကို ရဲတပ်ဖွဲ့ရှိ မှုခင်းမှတ်တမ်းများနှင့် တိုက်ဆိုင်စိစစ်ပြီး  ဖြေလျှော့ပေးရမည့်အချက်များနှင့် ကိုက်ညီသူ များကို အမှုများပိတ်သိမ်းပေးနေပြီဖြစ်သည်။ 

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၄ ရက်‌နေ့ တွင် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီးကို စတင်ထူထောင်ခဲ့သည်။ အဖွဲ့၏အခြေခံ မူအဖြစ် (၁) အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအားလုံးသည်   အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် တန်းတူရည်တူနိုင်ငံများဖြစ်ကြသည်။ (၂) အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအားလုံးသည် ပဋိညာဉ်စာတမ်းကို လိုက်နာကြရမည်။ (၃) နိုင်ငံများသည် မိမိတို့၏ ကွဲပြားခြားနားချက်များကို ငြိမ်းချမ်းသောနည်းဖြင့် ဖြေရှင်းကြရ မည်။ (၄) ကုလသမဂ္ဂသည် မည်သည့်နိုင်ငံ၏  ပြည်တွင်းရေးကိုမျှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမပြုနိုင်။ (၅) နိုင်ငံများသည် ကုလသမဂ္ဂကို ကူညီထောက်ပံ့ရန် ကြိုးစားအားထုတ်သင့်ကြသည်ဟူသော မူ(၅) ရပ်ကို အခြေခံမူများအဖြစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ကုလသမဂ္ဂကို စတင

ကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါ ကာကွယ်၊ ထိန်းချုပ်၊ ကုသရေးအတွက် လိုအပ် သော   ဆေးနှင့်ဆေးပစ္စည်းများ   ပြည်တွင်းဈေးကွက်၌ ပြတ်လပ်မှု မရှိစေရေးအတွက် လေကြောင်း၊ ရေကြောင်း၊ နယ်စပ် ကုန်သွယ်ရေး စခန်းများမှ   အလွယ်တကူ၊   ချောချောမွေ့မွေ့၊   စဉ်ဆက်မပြတ် တင်သွင်းနိုင်ရန်     သက်ဆိုင်ရာဌာနတို့က     ပိတ်ရက်မရှိ     နေ့စဉ် ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။   ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်းချုပ်ကလည်း Task Force ဖွဲ့စည်း၍ ဆေးနှင့် ဆေးပစ္စည်းများ တင်သွင်းရောင်းချ နေသည့်  လုပ်ငန်းရှင်များ  ပစ္စည်းတင်သွင်းရာတွင်  တွေ့ကြုံရသည့် အခက်အခဲများကို  ညှိနှိုင်းဖြေရှင်းပေးခြင်း၊   သက်ဆိုင်ရာဌာ

လူကုန်ကူးမှုသည် လူအချင်းချင်း စာနာထောက်ထားမှုကင်းမဲ့စွာဖြင့် ခေါင်းပုံဖြတ်အမြတ်ထုတ်သည့် ရာဇဝတ်မှုဖြစ်သလို  လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုလည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်   လူကုန်ကူးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ  စီးပွားရေးနိမ့်ကျမှု၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များဖြစ်ပေါ်မှုနှင့် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ ကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့  ရွှေ့ပြောင်းသွားလာ အလုပ်လုပ်ကိုင်ကြရာမှဖြစ်စေ၊ တရားမဝင်   နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် သွားလာရာမှဖြစ်စေ လူကုန်ကူးခံကြရသည့်ဖြစ်စဉ်များလည်း ရှိခဲ့ သည်။

၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်   ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲသည် လွတ်လပ်သော၊ သန့်ရှင်းသော၊ တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခု မဖြစ်ခဲ့။ အာဏာရအစိုးရနှင့် ပါတီတို့က ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အဖွဲ့များ  အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ မဲစာရင်းကောက်ယူခြင်း၊ မဲဆွယ် စည်းရုံးခြင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းရေးကော်မတီများ ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ ကြိုတင်ဆန္ဒမဲပေးခြင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲနေ့တွင် ဆန္ဒမဲ ပေးခြင်းစသည့် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုအဆင့်ဆင့်တို့၌ အာဏာရပါတီ က အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို အလွဲသုံးစားပြုကာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက် မှု၊ မလျော်ဩဇာသုံး၍ မသမာမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်းကို သက်သေ  သက္ကာယများနှင့်အတူ စစ်ဆေးတွေ့ရှိခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။

ကိုဗစ်-၁၉  ရောဂါ    ကာကွယ်ဆေးထိုးနှံပေးခြင်းလုပ်ငန်း မအောင်မြင်စေရေးအတွက် အဖျက်အမှောင့်သမားတို့က မဟုတ် မမှန်သတင်းများ လွှင့်ထုတ်၍ နှောင့်ယှက်ခဲ့ကြစေကာမူ မြို့နယ် အသီးသီး၊ ဒေသအနှံ့အပြားတို့တွင် အရှိန်အဟုန်မပျက်ဆောင်ရွက် လျက်ရှိကြသည်။ အသစ်ရောက်လာသည့် ကိုဗစ်ကာကွယ်ဆေး ကို ကမ္ဘာက အသိအမှတ်မပြုကြောင်း၊ ထိုးပါက အသက်အန္တရာယ် ရှိကြောင်းတို့ အပါအဝင် ကာကွယ်ဆေးထိုးနှံမှု မခံယူစေရေး အတွက် ပြည်သူလူထုကို လိမ်လည်လှည့်ဖြား သတင်းအမှားများ ပေးခဲ့သော်လည်း ပြည်သူက လက်မခံဘဲ ကပ်ရောဂါကာကွယ် ဆေးကို   ယုံယုံကြည်ကြည်ဖြင့်  ထိုးနှံမှု  ခံယူနေကြခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါ တတိယလှိုင်းသည် ပထမလှိုင်းနှင့် ဒုတိယ လှိုင်းတို့ထက်ပို၍ ပြင်းထန်သည်။ နေ့စဉ်ဓာတ်ခွဲအတည်ပြုလူနာ အရေအတွက်၊ ရောဂါပိုးတွေ့ရှိသူ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် သေဆုံးသူဦးရေ တို့မှာ ယခင်လှိုင်းများထက် ပိုမိုမြင့်မားများပြားသည်။ ဤသည်မှာ မိမိတို့တစ်နိုင်ငံတည်းသာမဟုတ်ဘဲ အခြားနိုင်ငံများတွင်လည်း ထိုနည်းနှင်နှင်သာဖြစ်သည်။ မိမိတို့ နိုင်ငံထက် စီးပွားရေးအင်အား ကြီးသည့် နိုင်ငံ၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပိုကောင်းသည့် နိုင်ငံ၊ နည်းပညာ ပိုမိုမြင့်မားသည့် နိုင်ငံများသည်ပင်လျှင် မျိုးဗီဇပြောင်း ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါ တတိယလှိုင်းကို အလူးအလိမ့်ခံကြရသည်။

နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတွင် လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်က လွန်စွာ  အရေးကြီးသည်။  သို့ဖြစ်သည့်အလျောက် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိုင်းသည် မိမိတို့၏ လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ပညာ ရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ကျွမ်းကျင်မှုလေ့ကျင့်ရေးနှင့် အလုပ်အကိုင်နေရာ ချထားရေးတို့တွင် ပိုမို၍ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ သို့ရာတွင် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ပြုန်းတီးမှုအများဆုံးနှင့် ထိရောက် စွာ မသုံးစွဲနိုင်ဆုံးသော အရင်းအမြစ်သည် လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ် ပင် ဖြစ်သည်ဟု သုတေသီတို့က ဆိုကြသည်။