တပို့တွဲလပြည့်နေ့သည် သြဝါဒပါတိမောက်အခါတော်နေ့ ဖြစ်သည်။ ဘုရားအလောင်းတော်သည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် အတုမရှိဘုရားရှင်အဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူပြီးနောက် ၎င်းနှစ် တပို့တွဲလပြည့်နေ့တွင် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၊ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌စံတော်မူစဉ် သြဝါဒပါတိမောက်ဒေသနာတော်ကို တပည့်ရဟန်းများအား ပါဠိဘာသာသုံးဂါထာဖြင့် ဟောကြားတော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်နေ့သည် ကောင်းကင်၌ မိုးတိမ်မြူခိုးတို့ကင်းစင်ကာ သန့်ရှင်းကြည်လင် သည့်နေ့ဖြစ်ပြီး ဗုဒ္ဓမြတ်စွာပွင့်ပေါ်လာသည့် ပထမဆုံးနှစ်ဖြစ်သော ဤနှစ်တွင် မြတ်စွာဘုရားစံတော်မူရာ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ ရဟန္တာကြီး ၁၂၅၀ တို့ မဖိတ်မကြားဘဲ စုဝေးမိကြသည်။ အားလုံးသော ရဟန္တာများမှာ ဧဟိဘိက္ခုရဟန္တာချည်းသာဖြစ်ကြပြီး အားလုံး အဘိညာဉ်ခြောက်ပါးရတော်မူကြသည့် ဆဠဘိညရဟန္တာကြီးများသာဖြစ်ကြသည်။ သာသနာ့သမိုင်းတွင် ပထမဆုံး ဖြစ်သော အဆိုပါသံဃာ့အစည်းအဝေးကြီးတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် အရှင်သာရိပုတ္တရာကို ပထမအဂ္ဂသာဝကအဖြစ် လည်းကောင်း၊ အရှင်မောဂ္ဂလန်ကို ဒုတိယအဂ္ဂသာဝကအဖြစ်လည်းကောင်း ချီးမြှင့်အပ်နှင်းတော်မူကာ ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်များ ချမှတ်ပြဋ္ဌာန်းခြင်း မပြုရသေးသည့် ကာလဖြစ်သည့်အလျောက် တပည့်သံဃာတော်တို့အား အဆုံးအမ သြဝါဒများ တစ်နည်းအားဖြင့် သြဝါဒပါတိမောက်ကို ပေးတော်မူခဲ့သည်။ ဘုရားရှင်၏ အဆုံး အမ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာတို့ကို ဟောကြားထားသော သြဝါဒပါတိမောက်မှာ ပိဋကတ်သုံးပုံ၏ အနှစ်ချုပ်လည်းဖြစ်သည်။
သြဝါဒပါတိမောက် ပါဠိ သုံးဂါထာမှာ-
(၁) ခန္တီ ပရမံ တပေါ တိတိက္ခာ၊ နိဗ္ဗာနံ ပရမံ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ။ နဟိ ပဗ္ဗဇိတော ပရူပဃာတီ၊ နဟိ သမဏော ဟောတိ ပရံ ဝိဟေဌယန္တော။
(၂) သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ၊ ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ။ သစိတ္တ ပရိယောဒပနံ၊ ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသနံ။
(၃) အနုပဝါဒေါ အနုပဃာတော၊ ပါတိမောက္ခေ စ သံဝရော၊ မတ္တညုတာ စ ဘတ္တသ္မိံ၊ ပန္ထဉ္စ သယနာသနံ ၊ အဓိစိတ္တေ စ အာယောဂေါ၊ ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသနံ။ ဟူ၍ဖြစ်သည်။
ပထမဂါထာ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ သူတစ်ပါးတို့ စော်ကားစွပ်စွဲခြင်းနှင့် အချမ်းအပူစသည်တို့ကို မညှိုးမနွမ်းသည်းခံနိုင်စွမ်းရှိခြင်းသည် မြတ်သော သူတော်ကောင်းတို့၏ အကျင့်ဖြစ်သည်။ နိဗ္ဗာန်ကို အမြတ်ဆုံးဟူ၍ ဘုရားအဆူဆူတို့ ဟောတော်မူကုန်၏။ တစ်ပါးသော သတ္တဝါကို သတ်ဖြတ်သူသည် ရဟန်းမဖြစ်နိုင်၊ သူတစ်ပါးကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူသည် ရဟန်းမဖြစ်နိုင်။
ဒုတိယဂါထာ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ မကောင်းမှုဟူသမျှကို မပြုမလုပ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့ကို ပြည့်စုံအောင် စုဆောင်းခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ စိတ်ကို သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင် ဆောက်တည်ခြင်းသည်လည်းကောင်း ဘုရားရှင်တို့၏ အဆုံးအမသြဝါဒပင်ဖြစ်သည်။
တတိယဂါထာ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ သူတစ်ပါးကို မစွပ်စွဲခြင်း၊ သူတစ်ပါးကို မညှဉ်းဆဲခြင်း၊ ပါတိမောက္ခ သံဝရသီလနှင့် ဣန္ဒြိယသံဝရသီလ နှစ်ပါး၌ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ဆွမ်းခဲဖွယ် ဘောဇဉ်၌ ခံယူမှု၊ သုံးဆောင်မှုတို့၏ အတိုင်းအရှည်ကိုသိရခြင်း တို့သည်လည်းကောင်း။ ဆိတ်ငြိမ်သောကျောင်း၌ ကိန်းအောင်း မွေ့လျော်ခြင်း၊ ထူးမြတ်လွန်ကဲသည့်သမာဓိ၌တည်၍ ကြိုးကုတ် အားထုတ်ခြင်းတို့သည်လည်းကောင်း ဘုရားရှင်အဆူဆူတို့၏ အဆုံးအမများပင်တည်း။ ဟူ၍ဖြစ်သည်။
သြဝါဒပါတိမောက်သည် အကုသိုလ်တို့ကို ရှောင်ရှားကာ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်အောင် စောင့်ရှောက်ပေးသည့် အဆုံးအမတရားများပင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းအဆုံးအမများနှင့်အညီ လိုက်နာကျင့်ကြံခြင်းအားဖြင့် အကုသိုလ်တို့ စင်ကြယ်၍ ကုသိုလ် တို့နှင့်ပြည့်စုံကာ ဘဝအဆင့်ဆင့် မြင့်သည်ထက်မြင့်၍ နိဗ္ဗာန်သို့ တိုင် ရောက်ရှိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ သြဝါဒပါတိမောက် ဒေသနာတော် ကို ဘုရားရှင်က ရဟန်းတော်များအား ဟောကြားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည့်တိုင် လူပုဂ္ဂိုလ်များသည်လည်း လိုက်နာကျင့်ကြံအပ်သည့် အားလျော်စွာ လူတိုင်းလိုက်နာကျင့်သုံးခြင်းအားဖြင့် ဒုက္ခဆင်းရဲ ကင်းဝေးငြိမ်းအေးချမ်းသာကြပါစေကြောင်း။ ။
