ဝါဒဖြန့်ခြင်းဟူသည်ကား အခြေခံအကျဆုံးအဖြစ် ရှုမြင်ကြည့်လျှင် ဘက်လိုက်သော သို့မဟုတ် လမ်းလွဲသို့ခေါ်ဆောင်သွားသော အချက်အလက်များကို လူအများထံ ပျံ့နှံ့စေနိုင်မည့် မီဒီယာပုံစံအချို့ကို အသုံးပြုလျက် ဖြန့်ချိခြင်းဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေး အာဂျင်ဒါတစ်ခု သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးအမြင်တစ်ရပ်ကို ပရိုမိုးရှင်းလုပ်ရန်ရည်ရွယ်သည်။ ဝါဒဖြန့်ချိမှုသည် ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်မကျအောင်၊ သမာသမတ်မကျအောင် တမင်ရည်ရွယ် လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်ပြီး တစ်ခုသောထင်မြင်ချက်တစ်ရပ်ဆီသို့ လူအများကို လွှမ်းမိုးသိမ်း သွင်းဆွဲခေါ်ရန်အတွက် ပိုမိုကြီးမားသည့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေးလုပ်ငန်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ် ရပ်ဖြစ်တတ်သည်။ ယင်းကဲ့သို့သော စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေးတွင် ပြောင်ကျကျ လိမ်ညာမှုများ သို့မဟုတ် ပိုမိုသိမ်မွေ့သောအချက်အလက်အမှားများ ထည့်သွင်းခြင်းနှင့်ဆင်ဆာ ဖြတ်ခြင်းတို့ပါဝင်သည်။ ဝါဒဖြန့်ချိရေးသည် ဓာတ်ပုံများ၊ ကြွေးကြော်သံများနှင့် တမင်ရွေးချယ်သုံးစွဲသော အချက်အလက်များအပြင် အချက်အလက်များကို ထိန်းချုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဆင်ဆာဖြတ်ခြင်း တို့မှတစ်ဆင့်လူတို့၏စိတ်ခံစားချက်များကိုလှုံ့ဆော်သည်။

နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းကိုးသောင်းလောက်က လူသားမျိုးနွယ်စု {Homo sapiens) စတင် နေခဲ့တဲ့အချိန်က ခန့်မှန်းရေတွက်ကြည့်ရင် ကမ္ဘာကြီးမှာ ယနေ့အထိ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၅- ၁၀၇ ဘီလီယံနေခဲ့ပါတယ်။

 “ဆီကိုရေချိုး၊ ဆေးရိုးမီးလှုံ၊ စပါးတောင်လိုပုံ” ဟူသည့်ဆိုရိုးစကားသည် ကျွန်တော်တို့ဘိုးဘွားများ လက်ထက်က အမှန်တကယ်ဖြစ်ခဲ့သည်ကို ဂုဏ်ပြုတင်စား ဆိုထားခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ရာသီဥတုမှန်၊ သီးနှံလည်းအထွက်ကောင်းသဖြင့် အညာတစ်ခွင်တွင် ရာဝင်ဆီအိုးကြီးများ အစီအရီရှိကြသည်ကို ညွှန်းဆိုထားဟန်တူပါသည်။ နွေအခါ ရေကျသွားသည့် ချောင်းရိုးတစ်လျှောက်နှင့် ကုန်းစပ်စပ်မြေတွင် တောင်သူဦးကြီးတို့ မြန်မာ့ဆေးရွက်ကြီးများ စိုက်ကြသည်။ ကျေးရွာအုပ်စုတစ်ခုတွင်ပင် ဧက ၁၀၀ ထက်မက စိုက်ကြသည်။ ဒေသ၏ ဆေးတစ်ဧက အထွက်နှုန်းမှာ ပိဿာ ၁၀၀ ခန့်ဖြစ်သည်။

အောက်ဆီဂျင်ဟာ လေထုထဲမှာ အဓိကပါဝင်ပြီး သက်ရှိသတ္တဝါတွေအတွက် အရေးပါတဲ့ ဓာတ်ငွေ့တစ်မျိုးဖြစ်ပါတယ်။ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့ကို ၁၇၇၄ ခုနှစ်မှာ ဂျိုးဇက်ပရီးစတီး အမည်ရှိ အင်္ဂလိပ်ဓာတုဗေဒပညာရှင်က ဒြပ်စင်တစ်ခုအဖြစ်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ၁၇၇၇ ခုနှစ်မှာ ပြင်သစ်ဓာတုပညာရှင် အန်ဘွိုင်းလွင်ယာစီက ဆက်လက်စမ်းသပ်ကာ အောက်ဆီဂျင်လို့ အမည်ပေးခဲ့ပါတယ်။ ဓာတုသင်္ကေတနဲ့ အဆင်းကင်းမဲ့တဲ့ အောက်ဆီဂျင်ဟာ စကြဝဠာကြီး အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင် နဲ့ နိုက်ထရိုဂျင်ပြီးနောက် အများဆုံးတွေ့ရှိရတဲ့ ဒြပ်စင်ဖြစ်တယ်။ ကမ္ဘာ့ လေထုရဲ့ ၂၁ရာခိုင်နှုန်းမှာ အောက်ဆီဂျင် ဖြစ်ပါတယ်။ အောက်ဆီဂျင်ကို ဓာတ်ငွေ့ သန့်သန့်အ နေနဲ့သော်လည်းကောင်း၊ အခြားဒြပ်စင်တွေနဲ့ ပေါင်းစပ်၍သော် လည်းကောင်း ကျွန်မတို့ပတ် ဝန်းကျင်မှာ အများအပြားတွေ့ရတယ်။

လောက်ကိုင်ကား ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ မြို့တော် ဖြစ်ချေ၏။ချင်းရွှေဟော်မှ ၂၂ မိုင်ခန့်သွားလျှင် လောက်ကိုင်သို့ရောက်၏။

ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၏ မြို့တော်ရန်ကုန်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမြို့တော်ဖြစ်သည်။ တိုင်းဒေသကြီးတစ်ခုလုံး ၃၉၆၇ ဒသမ ၈၆ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေမှာ ခုနစ်ဆယ့်ရှစ်သိန်းကျော် ရှိသည်။ တိုင်းဒေသကြီးအတွင်း လမ်းပေါင်း ၅၂ လမ်း၊ မိုင်ပေါင်း ၆၂၉ မိုင် ရှိသည်။

ကိုဗစ်-၁၉ နောက်ပိုင်း ရောဂါလက္ခဏာစုကို ဆေးသိပ္ပံနည်းအရ Post covid syndromeဟု ခေါ်သည်။ ဥပမာ သာမန်တုပ်ကွေးဖြစ်ပြီးနောက် ပြန်ကောင်းသည့်အခါ လူကောင်းပကတိပြန် ဖြစ်သွားသော်လည်း ကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါကမူ အကျိုးဆက်များစွာ ရောဂါခံစားရနိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် မျိုးကွဲဗိုင်းရပ်စ် အကျိုးဆက်များကြောင့် ရောဂါလက္ခဏာ စုများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန်ခံစားရနိုင်ပါသည်။ လူတချို့က နေပြန်ကောင်းပြီးနောက် သုံးလကြာသည် အထိ ရောဂါလက္ခဏာစုကို ခံစားရပြီး တချို့ကမူ ခြောက်လမှ ကိုးလအထိ ခံစားရဖွယ် တွေ့ရသည်။ ၎င်းကို ရေရှည်ကိုဗစ် (Long Covid) ဟု ခေါ်ပါသည်။ ) " ပျမ်းမျှကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါ ကူးစက်ခံရသူ၏ ၃၃ ရာခိုင်နှုန်း (သို့မဟုတ်)သုံးပုံ တစ်ပုံတွင် နောက်ဆက်တွဲ ရောဂါခံစားရတတ်သည်။ လက္ခဏာအမျိုးအစားပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ကျော်ရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် အဓိက ဖြစ်ပွားမှုသုံးမျိုးတွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့မှာ (က) အနည်းငယ်လှုပ်ရှားရုံဖြင့် မောပန်းခြင်း (သို့မဟုတ်) လှုပ်လှုပ်ရှားရှားမလုပ်ပါဘဲ ထိုင်နေ၊ လှဲနေရင်းဖြင့် မော၍ အသက်ရှူကျပ်လာခြင်း၊ (ခ) မိမိ၏ မှတ်ဉာဏ် ဆိုင်ရာ တည်ငြိမ်မှုမရှိခြင်း (သို့မဟုတ်) တလွဲတချော်ဖြစ်ခြင်း၊ (ဂ) ဦးနှောက်က မောပန်းနွမ်းနယ်ပြီး လုပ်နိုင်ကိုင်နိုင်စွမ်း မရှိတော့ဘဲ ဝေဝါးမှုဖြစ်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

လူ့ဘဝဆိုသည်က အသက်အရွယ်မရွေး ဘဝ၏အတက်အကျ၊ အနိမ့် အမြင့်၊ အောင်မြင်မှု ကျရှုံးမှုဆိုသည့် လောကများကိုကြုံတွေ့ကြရ၊ ရင်ဆိုင်ကြရ၊ ဖြတ်ကျော်ကြရပါသည်။ ဘ၀တစ်ခု အား အတက်အကျ၊ အနိမ့်အမြင့် လှိုင်းတံပိုးများအောက်တွင် ရှင်သန်ရပ်တည်ရေး ကြိုးစားအား ထုတ်ရသည်မှာ ဘဝ၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်ပင်ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ရင်ဆိုင်ဖြတ်ကျော်ကြရာ တွင် အခက်အခဲများကို တည်ငြိမ်စွာ ရင်ဆိုင်ဖြတ်ကျော်နိုင်ရန်နှင့်အောင်မြင်သောဘဝတစ်ခု တည်ဆောက်ရန်ဆိုပါက ရေစုန်မျှောလိုသည့် စိတ်သဘောထားများကို ရှောင်ရှားကြရမည် ဖြစ်သည်။​ေ

ကမ္ဘာမှာရော မြန်မာမှာပါ ဆိုးဆိုးရွားရွားဒုက္ခပေး နေတဲ့ ကိုဗစ်-၁၉ကပ်ရောဂါဆိုးကြီးကို အန်တုနိုင် ဖို့ကလွယ်တဲ့ကိစ္စတော့မဟုတ်ပါဘူး။ ဘက်ပေါင်းစုံ က စဉ်းစားသုံးသပ်ပြီး ပြည်သူ အားလုံးရဲ့ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုနဲ့ အင်တိုက်အားတိုက် အန်တုတွန်းလှန်ကြမှသာ ကပ်ရောဂါကို ထိထိရောက်ရောက်ထိန်းနိုင် မှာပါ။

တောခြောက်ကြသူများ “မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူတိုင်းသေနေကြပြီ။ မျိုးပြုတ်လုနီးဖြစ်နေပြီ။ (Everyone is dying : Myanmar on the brink of decimation)